facebook-logo  twitter logo  odnokl-logo  youtube logo  logo-insta  vk logo
logo gmi-ru

e-gov-kz-banner

  • MYD Production

    MYD-logo-bl-sm

  • ҚР Президентінің ресми сайты

    banner7

  • ҚР Мәдениет және спорт министрлігі

    min-kult

  • Министрліктің жаңалықтары

    min-kult

  • Алматы қаласының Әкімдігі

    akimat-almaty

  • ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАРЫНА ҮНДЕУ ХАТ

    aikyn logo

 


 



Т?йіндеме 

Жадайбаев Амир Жалынович

1970-80-ші жылдарда?ы ?аза?станда?ы портреттік кескіндеме
17.00.04-Бейнелеу,
с?ндік-?олданбалы ?нері мен с?улет ?нері

Диссертациялы? ж?мыс ?аза? портреттік кескіндемесіні? 1970-80-ші жылдарда?ы кезе?ін ?ылыми т?р?ыда зерттеуге арналады. Т?л?а мен оны? ХХ-шы ?асырды? со??ы т?сында?ы ?аза?стан бейнелеу ?неріне деген ?сері, ?лтты? ?зін ?зі тануы мен рухани ж?не м?дени бірігуі ж?нінде к?кейкесті м?селелер ?оз?алады. Республикалы? бейнелеу ?неріні? д?л осы кезе?індегі к?птеген кескіндемешілерді? шы?армашылы?ынан портрет жанры ?лкен орын алды. 1970-80-ші жылдарда?ы портреттік кескіндеме мектебі, жалпы ке?ес ?кіметі кезе?індегі бейнелеу ?неріні? жа?дайы, д?ст?рлі ж?не жа?аша т?рде объективті ж?не субъективті ?зара ке? ?рбіген спектрлермен ??ралды. 1970-80-ші жылдар?ы ?аза? портреттік кескіндемесі ал?аш т?жірибиелік о?у ж?йесіне ая? бас?ан болатын, атал?ан диссертациялы? ж?мыс негізгі екі б?лімді ?осады, я?ни, ?рбір онжылды??а жеке то?талып, танымал суретшілерді? портреттік туындыларына талдау жасалынады. Сонымен бірге портреттерді? бейнелік ж?не образды? мінездері, портреттік кескіндеме ?неріндегі концептуальды-пластикалы? тілді? ?алыптасу де?гейіне ?серін тигізеді. Б?л ж?мыста 1970-80-ші жылдарда?ы портреттік кескіндемені? дамуына байланысты шы?ыс ж?не еуропалы? портреттерді? тікелей немесе ?осал?ы ?атынасы туралы айтылады.
?аза?станны? 1970-80-ші жылдар?ы портреттік кескіндемесі, соны? ішінде белгілі суретшілер мен осы уа?ыт аралы?ында?ы м?дени ?мірді? жалпы жа?дайы диссертациялы? ж?мысты? зерттеудегі ма?саты болып табылады. Сондай-а?, адам бейнесіні? жа?аша ??делу ерекшелігі осы кезе?дегі ке?інен тара?ан философиялы? ж?не эстетикалы? к?з?арастарды сомдайтын жа?а к?ркем тілді? дамуына негіз болды. 
Зерттеуді? ?ылыми жа?алы?ы ?аза?станда?ы 1970-80-ші жылдарда?ы портреттік кескіндемесі ?азіргі ?ылыми білімні? салдарынан, осы к?рделі де ?ркелкі тарихи кезе?дегі ?дістемелерді ?оса ?олданып, ал?аш ?зіндік зерттеу ж?йесін ??руда болып отыр. Ал?аш рет ХХ-шы ?асырды? екінші жартысында?ы ?аза?станны? портрет жанрына д?лелденген ??жаттамен бірге, портреттері ерекше к?зге т?скен суретшілерді мысал?а алып, ке?інен ?арастырады. Ал?аш рет атал?ан кезе?ді ?зіндік м?неріне байланысты, ?лемдік м?дени м?ра?а бейімделуі мен ?лтты? ?зін-?зі тануы барысында ?айта жа??ыруын ?оз?айды. 
1970-ші жыл?ы ?аза? к?ркем кейіптегі портреттері ?зіні? тартымдылы?ымен, пластикалы? ке?дігімен ж?не символикалы? ойларымен «алпысыншы жылды?тарды?» романтикалы? та?ырыптарын к?ркейтуде, ?лтты? кескіндеме мектебіні? тарихында негізігі орынды алды. 1970-ші жылдарды? со?ына таман С.Айтбаевті?, Ш.Сариевті?, ж?не А. Сыдыхановты? портреттерінен адамны? жеке т?л?алылы?ы мен идеологиялы? конформизм ж?йесіні? ?зара ?атерлі ?айшылы?тарыны? белгілері бай?алады.
Б?л кезе?де портрет бас?а жанрларды? ішінде ?зекті орын алып ?ана ?оймай, басты к?ш басшы ретінде де та?айындалды. 
Белгілі д?режеге жеткен 1970-ші жыл?ы портреттер, адамды т?л?а ретінде ?арастыруда, келесі кезектегі 1980-ші жылдар?ы портретті? дамуына ?келіп со?ады.
1980-ші жылдар?ы ?аза? бейнелеу ?неріндегі портреттік жанр ?алыптас?ан к?ркем ж?йемен бірге, жеке т?л?аны жасауда т?рлі ?алыпта?ы стилистикалы? ж?не бейнелік интерпретацияларды алып келеді. Б?л жерде 1980-ші жылдар?ы ?аза? портреттік жанрыны? дамуында?ы жалпы ма?саттарын б?луге болады, біріншіден, суретшілерді? ізденген философиялы? ж?не символикалы? ба?ыттары айтылады. Портреттерде адамны? болмысы мен ?ай?ылы ?лемні? т?рлі сезімдері тере?нен к?ріне бастайды. Авторды? ?й?арымы бойынша шешілген портреттік композиция, форма ?оз?алыстары, т?стік ?атынас, адамны? жеке т?л?алы?ын ашуда аса к?мегін тигізді. 
1970-80-ші жыл?ы ?аза? бейнелеу ?нерін зерттеуде, осы кезе?ге дейінгі ?алыптас?ан портреттерді ?ш т?рге б?луге м?мкіндігі болды. 
Портреттерді? бірінші т?рі – кейіпкерлерді? бейнелерін ашу барысында ?ата? жанрды? шектеулері са?талып, классикалы? м?нерде ??рылды. Сонымен ?оса, атал?ан портрет т?рінде авторларды? белгілі бір д?режедегі ?зіндік м?нерлері ?осылып жазылады. Б?л категорияда?ы суретшілерге Г.Исмаилованы, Н.Н?рм?хамедовты, К.Шаяхметовты, К.Муллашевті, Д.Алиевті жат?ызу?а болады. 
Портреттерді? екінші т?рі – б?л шы?арманы? мазм?ны мен ??рылымына ?арай, к?шті кескіндемелік ізденістер мен т?жірибиелерді? басымдылы?ы к?рінеді. ?андай да бір портретті алайы?, суретшілер к?ріністі? формалы? шешімдеріне аса к??іл аудар?ан. Айталы?, Л.Леонтевті? «?.Ходжиковты? портреті», К.Телжановты? «Композитор С.Мухамеджановты? портреті», Т.То?ысбаевты? «?ажы-М??ан портреті» ж?мыстарынан, А.?алымбаева мен С.Мамбеев шы?армаларынан, жалпы Ке?ес ?кіметіне т?н жа?а к?ркемдік шешімдер мен шектеулі жанрды на?ты бір ?лшемде «б?зып» ?ту де?гейлерін бай?аймыз.
Портреттерді? ?шінші т?рі – шы?армаларда т?сті? пластикалы? басымдылы?ы ар?ылы, ??рылымын ?згерте, к?ркем образдар?а с?йкес т?рлі ойлар мен жа?алы?тарды енгізіп, адамны? тере? философиялы? ма?ына?а толы бейнесі жазыл?ан. Б?л сарында А.Сыдыхановты?, Ш.Сариевті?, С.Айтбаевті?, К.Есіркеевті?, А.?алымбаеваны? портреттік ж?мыстары жар?ын к?зге т?седі.
Диссертацияда?ы жазыл?ан т?жырымды шешімдер мен ма?л?маттар, газет-журналдар?а ?сыныл?ан т?рт ма?ала мен елдер арасында?ы конференциялы? ?ш докладты? н?тижесінде ж?зеге жетті. Б?л диссертация М.О.?уезов атында?ы МОН РК ?нер ж?не ?дебиет Институтыны? бейнелеу ?нері б?ліміне беріліп, талдау?а алын?ан.



Опубликовано в журнале Ізденіс – Поиск. Алматы 2008, №2 (2).